اهمیت رطوبت در نگهداری

عناوین                                                                                 صفحه

1-    مقدمه ---------------------------------------------------------2

2-رطوبت وتغیرات آن --------------------------------------------3

3- رطوبت سنج های انباری --------------------------------------4

4- رطوبت سنج آستیلنی -----------------------------------------5

5- رطوبت سنج مویی -------------------------------------------6

6- رطوبت سنج الکتریکی ---------------------------------------7

7- تغیرات گرما و رطوبت انبار ----------------------------------8

8- نفوذ ناپذیربودن رطوبت ------------------------------------10

9- نتیجه گیری -----------------------------------------------11

10- سفارشات -----------------------------------------------12

12- ماخذ ---------------------------------------------------13

مقدمه :

زخیره سازی و انبار کردن محصولات زراعتی به منظور استفاده در فصل های نامناسب سال ویا هنگام وقوع جنگ ها ، قحطی ها ، برای مقابله با گرسنگی ، از زمان های بسیار دور در جوامع انسانی معمول و مرسوم بوده است . طرز نگهداری محصولات زراعتی در شهرها و در مناطق روستایی مختلف و بر حسب فرهنگ و شیوه های زندگی متفاوت میباشد . حفظ محصولات زراعتی تنها با کنترول آفات و عوامل بیماری زا در کشت زار ها ، باغ ها و جنگل ها به پایان نمی رسد ، بلکه این کار در انبار هها نیز تا هنگام مصرف باید ادامه پیدا کند ، زیرا هجوم گروهی دیگری از آفات و میکروارگانیسم های زیان آور به محصولات ، پس از انبار کردن آنها آغاز میشود . 

رطوبت و تغیرات آن

رطوبت یکی از عوامل بسیار مهم و فساد محصولات انباری است که اگر با گرمای مناسب همراه باشد نه تنها شرایط نشوونمای جانوران زیان آور را در محیط انبار فراهم می سازد بلکه فعالیت میکروارگانیسم ها را نیز تشدید کرده و سبب تجزیه و تخمیر محصول میشود . تجزیه نشان داده است که رمز موفقیت در سالم نگهداشتن مواد انباری در درجه اول کنترول میزان رطوبت است . برای پی بردن به اهمیت این عامل ، کافی است .

مقداری از دانه های لوبیا ویا دیگر انواع حبوبات را به مدت (24-48) ساعت در آب خیس کرده و در محیط گرم قرار دهند . پس از مدت کمی دیده خواهد شد که دانه ها فعالیت رشدی خود را به صورت جوانه زدن آغاز میکند و همزمان با آن واکنش های کیمیاوی نیز در درون دانه ها صورت میگرد که سبب افزایش اسید آسکوربیک و تجزیه عناصر تشکیل دهنده دانه مانند هایدرات های کربن میشود .

در انبار های غلات ، حبوبات و دیگر محصولات دانه ای ، بین رطوبت نسبی محیط ومقدار آب موجود در محصول ، همواره تعادلی برقرار است . به دین ترتیب که اگر مقدار رطوبت محصول بیشتر از رطوبت نسبی ویا بر عکس آن باشد مبادله رطوبت تا برقراری تعادل رطوبتی ادامه پیدا میکند . هر محصول در انبار دارای یک نوع تعادل رطوبتی ویژه خود میباشد که میتوان منحنی آن را ترسیم کرد . برای این منظور مقدار درصد آب موجود محصول را روی محور افقی و رطوبت نسبی را روی محوری عمودی ثبت میکنند منحنی به دست آمده را منحنی هیگروسکپی یا ایزوترم میگویند .

رطوبت سنج های (Hygrometres) انباری

برای اندازه گیری مقدار رطوبت محصولات انباری ، علاوه بر روش های آزمایشگاهی ، رطوبت سنج های مختلف نیز ساخته شده اند که به کمک آنها میتوان مقدار درصد رطوبت محصول را در جا و بدون نمونه برداری در انبارهای کشتی ها ، واگن ها و سیلوها تعین کرد ، اما باید توجه داشت که دقت عمل اغلب رطوبت سنج ها به اندازه روش های آزمایشگاهی نیست . رطوبت سنج ها ی انباری به طوری کلی باید دارای مشخصات زیر باشد :

·   استفاده از آنها در محصولا ت که به طوری توده شده ویا کیسه انبار شده اند امکان پزیرباشد .

·   دستگاه سبک و مقاوم بوده و نسبت به گرد وخاک ورطوبت نسبی محیط خارج حساس نباشد .

·        بکار انداختن آن ساده و تعین رطوبت ، به محاسبات پیچیدۀ ریاضی نیاز نداشته باشد .

·        در مقابل گرما حساس نباشد .

مهمترین رطوبت سنج های که در حال حاضر مورد استفاده قرار میگیرند عبارت اند از:

1-     رطوبت سنج آستیلنی :

آستیلن هایدروکربورگازی(C₂H₂) است که از ترکیب کربور کلسیم با آب به دست میاید . آستیلن گازی خطرناکی است که به سرعت باعث خفگی انسان و جانوران میشود . این گاز قابلیت انفجار و اشتعال دارد و اگر بسوزد نوری سفید رنگ قوی ایجاد میکند . برای اندازه گیری رطوبت دانه ها نخست مقداری معینی از محصول را بصورت آرد درمیاورند ، سپس با احتیاط با کربورکلسیم مخلوط کرده و بلافاصله در داخل ظرف ویژه ریخته و در آن طوری میبندن که گاز حاصل به بیرون فرار نکند . آب موجود در آرد با کربورکلسیم ترکیب شده و گاز آستیلن تولید میشود.هر چه آب آرد بیشتر باشد به همان نسبت مقداری آستیلن تولید شده نیز بیشتر شده در نتجه فشار گاز افزایش میابد . مقدار درصد آب موجود در نمونۀ آرد بر حسب افزایش گاز حاصل ، روی صفحۀ مدرج اندازه گیری مشود .

به نظر می رسد استفاده از این گونه رطوبت سنج ها در عمل خالی از اشکال نباشد و به این جهت امروز به کاربردن رطوبت سنج آستیلنی چندان معمول نیست .

2-     رطوبت سنج مویی :

رطوبت سنج مویی که برای اندازه گیری مقدار درصد رطوبت غلات ، حبوبات ، فرآورده های آردی وغیره بکار میرود از یک میلۀ توخالی بنام (Sonde) ویک صفحۀ مدرج حامل عقربه تشکیل شده است . در داخل سوند رشته مویی کار گزاشته شده است که یک طرف آن ابتداء و طرف دیگری آن به انتهای سوند نصب شده است . قسمت انتهای این رشته مو بوسیله آلتی به عقربۀ صفحۀ مدرج متصل میشود که تغیرات رطوبت را نشان میدهد .

صفحۀ رطوبت سنج معمولا دارای دو ردیف درجه بندی شده است که یکی رطوبت نسبی محیط ودیگری مقدار آب موجود در محصول را مشخص میکند . بدنۀ سوند دارای سوراخ های متعددی برای جریان رطوبت بطرف موی سوند است . این سوراخ ها در موقع عادی بسته و هنگام قرار گرفتن در درون محصول ، باید باز باشند .

بدنۀ سوند معمولا دو جداره است به این سبب برای بستن و باز کردن سوراخ های آن کافی است تنۀ استوانه ای شکل بیرونی را حول محوری طولی به سمت راست یا چپ بچرخانند .

برای اندازه گیری رطوبت غلات و حبوبات ، رطوبت سنج را مدت تقریبا (30) دقیقه در سطح ویا در درون محصول توده شده ویا داخل گونی های پر قرار میدهند وبدون دخالت عامل گرما ، مستقیما مقدار آن را به دست میاورند . رطوبت سنج های مویی که بشکل های مختلف ساخته میشوند بیشتر در انبارها و مخزن های کوچک مورد استفاده قرار میگیرند .

3-رطوبت سنج الکتریکی:

رطوبت های سنج های الکتریکی که به شکل های گوناگون در تجارت یافت میشوند به طور معمول دارا ی مخزن یا سلول ویژه ای هستند که نمونۀ محصول مورد نظر را برای اندازه گیری رطوبت در درون آ ن میریزند . رطوبت های الکتریکی رامیتوان به دوگروپ تقسیم کرد :

A-  رطوبت سنج های ظرفیتی هستند که دارای سلول یامخزن ویژۀ ریختند نمونه میباشند. در دوطرف داخل مخزن دوصفحه خازن روبروی هم قرار دارند . برای اندازه گیری رطوبت محصول ، نمونۀ یکنواخت شده را درون آن میریزند این دستگاه ها بر اساس ضریب ثابت الکتریک مقدار درصد رطوبت نمونه را مشخص میکنند .

B-  رطوبت سنج های مقاومتی هستند که ممکن است به مخزن فشاری ویا سوند مجهز باشند . درحالت اول نمونۀ محصولی راکه باید رطوبت آن اندازه گیری شود درمخزن ریخته وتحت فشار قرار میدهند . ازروی مقاومت ایجاد شده میزان درصد رطوبت را بدست میآورند . درحالت دوم سوند را مستقیما دردرون تودۀ محصول ویا گونی پر قرار میدهند . باید توجه داشت که دقت عمل رطوبت سنج مقاومتی سوند دار ، چندان زیاد نیست ودرصورت لزوم میتوان اندازه گیری را چندین بار تکرار کرده ومیانگین رطوبت را بدست آورد . برای بدست آوردن مقدار رطوبت با دستگاه های الکتریکی ، باید عامل گرما را نیز به حساب آ ورد . به این جهت سفارش ودستورالعمل های کار خانۀ سازنده وجدول های مربوط به آ نها را باید مورد توجه قرارداد .

تغیرات گرما ورطوبت انبار 

یکی از اقدامات اساسی که پیش از انبار نمودن فرآورده های زراعتی باید انجام بگیرد کنترول میزان رطوبت غلات، حبوبات ودیگر محصولات انباری است . اگر مقدار رطوبت این مواد بیش از اندازه مجاز باشد نگهداری آنها درانبار مشکل خواهد شد . در انبار های حاوی محصولات مرطوب ، به محض بالا رفتن گرما ، فعالیت آفات ومیکروارگانیسم ها آ غاز شده وتمام محصول در معرض خطر نابودی قرار میگیرد .

گاهی مشاهد ه میگردد باوجود اینکه همه اقدامات لازم درمورد کنترول رطوبت غلات به هنگام انبار کردن محصول میشود بازهم پس ازمدتی میزان رطوبت دربعضی ازنقاط تودۀ محصول افزایش پیدامیکند ، این افزایش مربوط به ایجاد اختلاف گرما درنقاط مختلف یک انبار میباشد .

پیدایش اختلاف گرما درنقاط مختلف انبار از دو راه امکان پزیر است.  یکی نفوذ گرمای برون به درون انبار ودیگری فعالیت موضعی حشرات وکنه های زیان آور . درنقاط گرم سیری اگر بدنه وسقف انبار به اندازۀ کافی ایزولاسیون نشده باشد دراینصورت گرما بیرون به درون انبار نفوذ کرده وباعث گرم شدن محصول میشود . این نفوذ به ویژه در انبار های فلیزی که از نظر انعکاس نور ضعیف هستند شدید تر میباشند .

درانبار های فلیزی اگر گرمای محیط بیرون ، به مدت طولانی ، از گرمای تودۀ محصول درون انبار بیشتر باشد رطوبت شدیدی در بخش های نزدیک به کف انبار ، بوجود میآید که سبب فعالیت میکروگانیسم ها وتخمر وتباهی محصول میشود .

اگر هوای بیرون به مدت نسبتا طولانی سرد تر از هوای داخل انبار باشد به علت ایجاد اختلاف گرما دراطراف دیوارهای انبار، جریان هوا برقرار میشود .

هنگامیکه هوای گرم وخشک نقاط مرکزی به سطح بالای انبار جریان پیدامیکند به محض برخورد باهوای سرد ، رطوبت روی دانه ها نشست میکند وبدین ترتیب کانون های مناسبی برای موجودات ذره بینی وتخمر محصول بوجود میآید .

نفوذ نا پزیر بودن رطوبت

همان گونه که در پیش نیز اشاره شد رطوبت یکی از عوامل مهیم برای فعالیت آفات و میکروارگانیسم ها میباشد . در میاطق بارانی ودر جاهایکه آبهای زیرزمینی نزدیک سطح زمین هستند ، برای جلوگیری از نفوذ رطوبت در ساختمان دیوارها وکف انبار از حفاظ های ضد رطوبت استفاده میکنند .

یکی از منابع مهیم رطوبت آبهای زیرزمینی است که کوچکترین بی توجهی در ساختمان انبار ، سبب میشود که رطوبت به طور دایم به درون انبار نفوذ کند و کف ودیوارهای را خراب نماید ، به این جهت در جاهایکه زمین مرطوب است باید از ساختن انبار خود داری شود و اگر ضرورت ایجاب میکند که در چنین جاهای انباری ساخته شود در این صورت باید از پیش زمین زهکشی شود . رعایت این نکات به ویژه در مناطق مرطوب وبارانی لازم است . برای جلوگیری از نشست رطوبت میتوان از ایزولان های مختلف مانند مواد سربی ، مسی ، نمد قیراندود و آسفالت گرم استفاده کرد .

بیشترین رطوبت ممکن است در اثری بارندگی ها و نفوذ آب از راه پشت بام ایجاد شود ، برای جلو گیری از آن ، ممکن است پشت بام را بصورت شیروانی بسازند ویا با گونی قیراندود پوشانیده و آسفالت نمایند. در حالت اخیر برای سرعت بخشیدن به جریان آب ، شیب مناسبی حداقل 3/3 درصد در ساختمان پشت بام پیش بینی مکنند .

نتیجه گیری :

از سیمنار فوق چنین نتیجه گرفته میشود که محصولات زراعتی باید در رطوبت معین نگهداری شود . و هر محصول زراعتی دارای رطوبت متفاوت میباشد .

بنا عاری ساختن غله جات از رطوبت یگانه طروق نگهداری غله جات در مارکیت میباشد در صورت که یک محصول در رطوبت معین نگهداری نشود باعث فاسد شدن همان محصول میشود رطوبت یکی از فکتورهای طبعی میباشد که در نگهداری محصولات نقش بسزای دارد در صورت کمبود ویا ازدیاد رطوبت از حد معینه آن باعث میشود که همان محصول کیفیت و کمیت خود را از دست بدهد .

چون در کشورهای پیشرفته در زخیرخانه های آن که بشکل عصری یا مدرن ساخته شده است که دارای یک نورم  بین المللی میباشد که در آن جا رطوبت توسط رطوبت سنج ها بشکل درست آن کنترول میشود وکشورهای عقب مانده ویا روبه انکشاف از این تکنالوژی محروم هستند که این امر باعث میشود رطوبت در گدام ها درست کنترول نشده وباعث خرابی و فاسد شدن محصولات مگردد که خود یک ضربه اقتصادی در پیکری همان جامعه میشود .

سفارشات :

از سیمناری که نوشته کردم  ونتیجه گیری نموده ام چنین سفارش میدهم .

1-    هرمحصول باید مطابق همان رطوبت معین خود نگهداری شود .

2-    محصولات باید در زخیره خانه های که دارای رطوبت سنج میباشد نگهداری شود .

3-    برای نگهداری محصولات لابرتوارهای رطوبت سنج ضرورت است .

4-    رطوبت بیش از حد باعث فاسد شدن محصولات در گدام میکردد.

5-    رطوبت زیاد باعث افزایش آفات وامراض در گدام میگردد.

ما خذ                                                                         

 

1-  باقری زنوز داکتر ابراهیم نام کتاب تکنا لوژی نگهداری محصولات کشاورزی انتشارات دانشگاه تهران سال 1374 صفحه 21-40

2-  ایران نژاد داکتر حمید – نام کتاب زراعت غلات جلد دوم – انتشارات دانشگاه تهران – سال 1384 – صفحه 37-161

3-    www.tol Afghan.com

4-    www.Aftab.ri

(Intercroping)پرورش میانه کاری درمیوه جات

مقدمــــــــــه:

در فصل های چندین ساله هارتیکچرخصوصأ باغات میوه جات یک فاصله وسیعی در بین قطارهای درختان وجود دارد .که این درختان ازدوره ازدحام حاصل دهی(Juvenile stage) خورد بوده ،ساحه بین قطارها را زیاد مورد استفاده  خود قرار نمیدهد که شاید به نباتات فصل کوتاه اجازه میانه کاری را بدهد.

بهر صورت به مفکوره اساسی باید هیچگاه نگذاشت تا نبات موأقت با نبات اصلی یا دایمی رقا بت کند.زیرادهاقین میخواهندازقطعه زمین محدودوکم خویش استفاده اعظمی بدست آرند.درحالیکه محققین وتجربه کاران متیقن اند که فاصله بین درختان جوان بمنظورایجاد یک ساحه خوب جذب موا دغذائی برای ریشه ورشد سالم درختان است.باغبانان مترقی وماهرین موافق اند که محصولات گندم،پنبه،جواری،رشقه ونیشکر که رقابت کننده خطیری در جذب فکتورهای نموئی(موادغذائی،آب ونورآفتاب)ازکاشتن میانه کاری(Intercropping)آنها جلوگیری شود.

با وجودیکه میانه کاری ستیزه جوورقیب است ، ولی باید به طریقه احسن و علمی استفاده گردد.

میانه کاری  یک ذریعه خوب بدست آوردن درآمد اقتصاد از فا صله های بین قطارهای درحتان جوان میباشد .

بنأٌ خوشبختانه که افغانستان یک کشور زراعتی بوده خصوصاٌ برای کاشتن سبزیجات، ومیوه جات بستر خوب بشمار میرود .

لذا نسبت خشکسالی ها وقلت آب ومحدودیت ساحه زمین زراعتی باید از طریقه وسیستم میانه کاری (Intercropping) مستفید گردیده تا از ضایعات آب جلوگیری شود  واستفاده مؤثراز فاصله های محدود صورت بگیرد .

کشت مضاعف(Multiple cropping):

عبارت از کشت نمودن دویا چندین نوع محصولات  در عین مزرعه در یک سال میباشد .

اصطلاح عمومی کشت مضاعف (Multiple cropping) میباشد که تحت همین عنوان میانه کاری(Intercropping) وکشت منظم (Sequential cropping) است .

کشت مضاعف یکی از ارزان ترین وقابل دسترس ترین روشهای افزایش تولیدات ومحصولات سیستم کشت مضاعف (Multiple cropping) کار میگیرند .

ولی اگر از سیستم کشت مضاعف بشکل درست وعلمی استفاده نشود نواقص وخسارات گوناگون را ببارمیآورد .

نواقص سیستم کشت مضاعف :

1- رقابت بین نبات اصلی ومؤقتی در اخذ نور دارد .

2- رقابت بین نبات دایمی ومؤقتی در گرفتن مواد منرالی از خاک .

3- رقابت بین نبات دایمی ومؤقتی درجذب آب وجود دارد.(5)

4- تبخیر وتعرق (Evapotranspiration) زیاد واقع میشود .

5- پرابلم عملیات زراعتی (Mechanization) پدید میآید .

6- جمع آوری نبات مؤقت باعث تخریب نبات دایمی میگردد.

7- رطوبت نسبتی بلند باعث پخش امراض وآفات میشود .

نواقص اقتصادی کشت مضاعف :

1- این سیستم بسیار مغلق وکم فهم است .

2- در بعضی موارد حاصلات پاین دارد .

3- معمولاٌ ضرورت زیاد برای مزدور های دست کار دارد .

4- کمبود اشخاص فنی دارد .

کشت حاصلات منظم (Sequential cropping):

یکی از جمله کشت مضاعف بوده که عبارت از کشت کردن دو یاچند نوع محصولات متوالی درعین مزرعه دریکسال میباشد .

این طریقه آنقدر عام نبوده وقابلیت  استعمال ندارد . (5)

                میانه کاری (Intercropping)

میانه کاری عبارت از کاشتن دو یا چندین نوع یا ورایتی های همزمان درعین مزرعه در فاصله های بین قطارها میباشد.

تحت کتگوری عمومی میانه کاری چهارکتگوری فرعی وجود دارد:

میانه کاری مخلوط (Mixed intercropping) : عبارت از کشت کردن دو یا زیاده محصولات در عین وقت بدون جدا ترتیب نمودن قطار ها میباشد .

میانه کاری قطاری (Row intercropping): عبارت از کاشتن نباتات مؤقتی درعین وقت  درعین مزرعه بین نبات دایمی یااصلی  درمیان قطارها میباشد .

میانه کاری خطی (Strip intercropping): عبارت از کشت کردن دویا چند نوع نبات درعین وقت به قسم را ه یا خط که اجازه کشت مستقل را بطور پهلو در پهلو بدهد میباشد .

میانه کاری  عوضی (Relay intercropping):          

 عبارت از کشت کردن دو یا زیاده نباتات درعین وقت درجریان یک قسمت دوره حیات بطور مستقل است تشکیل این میانه کاری شاید واقعاٌ شامل دیگردرختان بطور سیت فرعی از ابتدائی کتگوری اوقات مختلف میباشد . (5)

اهداف میانه کاری:

1.     بدست آوردن یکمقدار درآمد وبلند بردن اقتصاد از طریق میانه کاری قبل از اینکه درختان به مرحله ازدحام حاصل دهی برسد

.2مقصد مهم دیگر میانه کاری استفاده بهتر از زمین زراعتی وبدست آوردن مواد غذائی برای حیوانات و مصارف انسانها میباشد.

    3.استفاده وبهره برداری اعظمی از فاصله های بین قطارهای درختان میباشد.(2)

فاصله بین درختان مربوط فکتور های ذیل است:

·        -        ورایتی                                (Cultivar)

·         

·        -        پایه مادری                       (Root stock)

·         

·        -       عملیات زراعتی           (Mechanization)

·         

·        -        درختان مؤقتی                      (Filler tree)

·         

·        -        حاصلخیزی خاک              (Soil fertility)

·         

·        -        میانه کاری                    (Intercropping)

 میانه کاری مخلوط(Mixed Intercropping)

در کشت کردن پهلو در پهلوی محصولات زراعتی نباتات مختلف رقابت سنگینی را در تهیه و جذب فکتورهای نموئی مانند نور ، آب و مواد غذائی متحمل میگردند.

پس باید در میانه کاری نباتات اصلی همرای نباتات مؤقتی در  رقابت و اثرات منفی بالای نبات اصلی نداشته باشد .

از کشت مخلوط در ممالک ذیل توقع بهره برداری بدست آمده است:

·        در مالیزیا بادام زمینی درزیر درختان رابر کشت میگردد.

·        همچنان از کاشتن تنباکو درزیر درختان رابر حاصلات خوبی بدست آورده اند.

·        در هندوستان سویابین زیر درختان وبین قطارهای نیشکر کشت میشود.

·        در یونان حبوبات وباقلی دربین قطار های میوجات زرع میگردد.

·        کشت مخلوط تحت شرایط نامساعد (یخی ها (Frosts)،  جمع شدن کثافات و اذیت گیاهان هرزه(Weeds).

مثلاٌ در فلپین نشان داده شده که اگر لوبیای ماشدانه         همرای

جواری مخلوط کشت گردد مانع رشد و رو ئیدن گیاهان هرزه     

میگردد.(3)

میانه کاری قطاری (Row Intercropping)

چون درین طریقه انواع سبزیجات  یامیوه جات کوتاه مدت در بین قطار های درختان طویل مدت یا نباتات مؤقتی درمیان نباتات دایمی کشت میگردد.

بنآٌ اگر از روش میانه کاری قطاری استفاده درست و علمی صورت بگیرد مفاد بیشتر دارد ، ولی در صورت بی اعتنائی وعدم توجه مثلاٌُ کنترول نکردن گیاهان هرزه ، رعایت نکردن کود گذاری درست و آبیاری غیر منظم وغیره نواقص را برای درختان ببار میاورد.

مفیدیت میانه کاری قطاری :

·        استفاده معقول از خالیگاها یا قطارهای بین درختان .

·        بدست آوردن یکممقدار هزینه ودرآمد هنگفتی .

·        کنترول گیاهان هرزه و امراض وآفات  در بین قطار ها .

·        ثابت کردن مواد کمک کننده  (humus) در خاک .

·        کاهش درجه حرارت از محیط درختان در ایام گرمای شدید .

·        نصب نایتروجن در بعضی موارد توسط نباتات لگیومی .

·        تحفظ رطوبت خاک و رطوبت نسبتی .(5)

وسعت میانه کاری در اروپا وسطح جهان :

میانه کاری (Intercropping) در اروپا یک عمل عامیانه قبل از ماشینی شدن ، نسلگیری نباتی واستعمال کودهای مصنوعی وآفت کش ها وسیله زیاد تشدیدی شدن آغاز تولیدات زراعتی بود.

چون میانه کاری شبدر وعلف ها در چراگاه های زراعت اروپا هنوز هم قابل استفاده است .

ومیانه کاری قابل زرع مانند حبوبات ، نباتات لگیومی وتخم های تیلی برای تغذیه حیوانات ومصرف انسانی تا حال عام نیست.

ولی بصورت خصوصی در ولایت پیریگورد سرزمین فرانسه میانه کاری نباتات تیلی (Soybean) تحت درختان چارمغز قابل یادآوریست.(5)

میانه کاری درافغانستان :

در افغانستان چون زمین زراعتی کم بدسترس قرار دارد ، بنأ دهاقین ما میخواهد تا از قطه زمین محدود خویش حاصلات گزافی را بدست آورد وآن طور است که در بین قطارهای درختان میوه جات سبزیجاتی را کشت میکنند که دارای ریشه های سطحی وضعیف باشد .

البته تا وقتیک درختان جوان به ازدحام حاصل دهی نرسیده باشد وسایه آن مانع رشد سبزیجات نگردد مفیدیت میانه کاری را نشان میدهد .

طوریکه بهترین میانه کاری زیر  درختان میوه جات چون سیب وزردالو کاشتن سبزیجات خصوصاٌ پیاز است .

زیراکه پیاز دارای ریشه سطحی بوده وبادرخت رقابت نموئی نمیکند

وهمچنان انواع دیگرسبزیجات از ساحه ریشه های تغذیوی (feeder roots) فاصله داشته باشد .

وسیستم آبیاری آن نیز باید از درختان فرق داشته باشد . (2)

سیستم آبیاری میانه کاری :

طوریکه باغهای تک کشتی (monoculture) 2-3 هفته بعد به آبیاری ضرورت دارد، ولی سبزیجات به 4-5 روز بعد به آبیاری ضرورت دارد .

بدین سبب آبیاری ورطوبت زیاد مانع جذب مواد منرالی از طریق ریشه ، بند شدن مسامات (stomata) یا قطع تنفس ریشه باعث گندیدن ریشه میگردد .

پس درباغاتیکه از سیستم میانه کاری استفاده میشود باید سیستم آبیاری  آن نیز مدنظر گرفته شود یعنی جدائی فزیکی (physical separate) را درنظر گرفت .

طرز العمل : به قسم حلقه اطراف درخت (Inline basin system) ساخته شود .

وحلقه ها باید هرسال مطابق ریشه های تغذیوی (feeder roots) کلان ساخته شود.

خاطریکه ریشه های سطحی تغذیوی درختان هر سال بزرگ وطویل شده توسط بیل زدن یا قلبه کردن ریشه های آن قطع میشود. وامکان انتقال امراض توسط تماس آب بادرخت از این طریقه جلوگیری میشود . (2)

انتخاب روش احداث باغ برای میانه کاری:

چون روش احداث باغ میتواند به اشکال (نقشه ) مربع ، مستطیل و مثلث باشد .

بناٌ روش کشت مربع برای مناطق گرمسیر که تابش آفتاب بیشتر داشته باشد مناسب است .

درین روش کشت درختان میوه در هنگام صبح و بعد از ظهربیشترین سایه اندازی را روی همدیگر دارند ، از معایب طرح مربع ، اتلاف فضأ و حذف کار آمد درختان مؤقت است که در طول ردیفها غرس میگردد.

طرح مستطیل:

این طرح رضایتخشتر از طرح مربع بوده واز فاصله بین ردیفهای کشت به منظور کار آمد ترین استفاده از زمین برای درختان مؤقت استفاده می شود.

در طرح مستطیل میتوان به باروری زودتر درختان میوه رسید وروش کشت مناسب درمناطق سرد سیر است.

در کشت مستطیل درختان دایم از همدیگر فاصله  بیشتری دارند .

فاصله درختان در روی ردیفها کمتر از فاصله بین ردیفهای کشت میبا شد.

و بین طول مستطیل درختان مؤقت را که زود تر بار میدهند ، در    

نظر گرفته می شود وبعد از مدتی که ازدحام حاصل دهی واقع میشود درختان مؤقت حذف میگردد.(1)

میانه کاری نهال بین درخت(Interplanting)

از جمله میانه کاری قطاری (Row intercropping) میباشد که چند نمونه آن قرار ذیل است :

کاکائو(COCOA) بین ناریال (COCONUT):-

کاکائو مواد غذائی را در خاک غنی میسازد ، رطوبت خاک را حفظ میکند و نموی گیاهان هرزه  را سرزنش میکند.

کشت تجارتی کاکائو درسال 1970 در هندوستان آغاز گردید.

کاکائو یک میوه خوبی برای کارخانه جات چاکلیت سازی بشمارمیرود که میتوان طور هماهنگی با دیگر نباتات کشت گردد.

کاکائو به روشنی یا نور آفتاب کم (%50) ضرورت دارد.

بنأٌ باغهای اریکانوت (ARECANUT) ونارگیل (COCONUT) برای میانه کاری درختان کاکائو موقعیت مناسب میبا شد.

درباغهای (ARECANUT) درجائیکه فاصله آن 2.7*2.7 باشد کاکائو میتواند در قطار های متناوب در فاصله 2.7*5.4 متر غرس گردد.

و درباغهای ناریال نیز در بین قطارهای آن به فاصله 2.7*2.7 متر یا به سیستم پشته دبل به فاصله 2.7 متر میانه کاری میگردد.(5)

 

میانه کاری درخت کیله  بین قطارهای درخت ناریال :

میانه کاری درخت کیله دربین قطارهای درختان نارگیل (Coconut) درممالک افریقای وهندوستان تطبیق گردیده است.

 چون درخت کیله نسبت به درخت ناریال قد پخش بوده وبه آفتاب یا روشنی ضرورت زیاد ندارد .

زیرا که کیله درحالت نارس (Immature) جمع آوری میشود . اگر کیله دردرخت پخته گردد دروقت جمع آوری  و انتقال به مارکیت %50 یا زیاد تر آن تلف میشود .(5)

میانه کاری درخت شفتالو بین قطارهای  درختان سیب :

میانه کاری درخت شفتالو دربین قطارهای درختان سیب درکشورما مروج میباشد . واین طور است که در فاصله های میان دو  درخت که از آن استفاده نشده یا خالیگاه میان درختان توسط غرس نمودن نهالهای شفتالو مستفید ومملومیگردد .

واین استفاده بهتر ازمیانه کاری قطاری میباشد .

بخاطر درخت شفتالو دارای قد کوتاه بوده ، عمر کم داشته وزود سرحاصل میآید .

بناًٌ درختان شفتالو بطور مؤقت دربین درختان سیب غرس میگردد .

وهر گاه که حجم درختان سیب بزرگ شده و در موسم ازدحام حاصل دهی برسد و برای درختان شفتالو مزاحمت ببارآورد و درختان شفتالو نیز در اخذ مواد غذائی ،جذب آب وترکیب ضیائی رقابت نماید دراین صورت درختان شفتالو قطع شود .

وهمچنان دربین قطارهای درختان زردالو وسیب تاک  انگوربه شکل بته ئی تربیه میشود.

واین چنین است که تاک انگور عمر کم داشته و اگر به شکل بته ئی تربیه شود بهتر خواهد بود وجای را نخواهد گرفت وبا  درختان سیب وزردالو رقابت کم خواهد داشت . (2)

Strip Intercropping

شامل کشت محصولات مضاعف پهلو درپهلوی خط های باریک میباشد .

درینجا یک قوه مؤثریت بیولوژیکی در بین خط های باریک ساخته شده است .

آن قوه باید با سرحدات بین خطس ها عمل کند طوریکه محصولات همجوار از منابع نور ، کود و رطوبت خاک بطور کامل استفاده بتواند .

محصولاتیکه ازین منابع در اوقات مختلف موسم مستفید گردند بعضاٌ همسایه خوبی برای نبات همجوار شده می تواند.

مثلاٌ جو در ماه جولای جمع آوری میگردد منابع تولیدی زیاد را برای قطارهای نبات همسایه خود می گذارد.

این سیستم اکثراٌ در بین دو سرحد  جواری کشت میگردد.

چنین سیستم طریقه مغلق بوده  و به اداره و منجمنت دقیق وکنترول ومراقبت جدی ضرورت دارد. (5)

پرابلم میانه کاری  :

دربعضی موارد از اثر استفاده نادرست وغیر علمی نباتات که بین لین ها یا قطارهای درختان کشت میگردد  رقابت های غذائی ونموئی را ببارمی آورد.

وعلاوتاَ انتقال امراض وحشرات که ارزش تحفظ درختان را کاهش میدهد بمیان می آید .

مثلا درپاکستان علت اصلی کم شدن درختان به طور عموم وتقلیل درختان ستروس بطور خاص از سبب کاشتن زیاد شبدر مصری (berseem ) زیر درختان ستروس میباشد .

بخاطریکه محیط مرطوب ریشه درزمستان یک عامل کشنده ومخرب برای درختان ستروس میباشد  .

درحالیکه علوفه شبدر مصری به آبیاری هفته وار درهمین موسم ضرورت دارد .

بناًٌ آبیاری شبدر مصری  درموسم مرطوب زمستانی باعث انتقال امراض (Root-rot & soil-borne) میگردد.

همچنان فرق داشته اوقات دواپاشی باعث پرابلم ومشکلات میگردد .

قسمیکه پنبه به سپری (spray) کردن آفتکشها (pesticide) پنج بار در دو ماه از 15 اگست الی 15 اکتوبر ضرورت دارد ، ولی برخلاف درختان ستروس به دواپاشی کم ضرورت دارد .

لذا سپری کردن کثیرالوقوع پنبه باعث تخریش پوست وضخمی شدن درختان ستروس میگردد.

نتیجه گیری(CONCLOSION):

میانه کاری (Intercropping) یکی از جمله کشت مضاعف را تشکیل میدهد که عبارت از کشت وزرع کردن یک فصل اضافی دربین فاصله های بدسترس دربین قطار های فصل اصلی یا دایمی میباشد .

مثالهای  فراگیری میانه کاری کشت نمودن نباتات که دارای ریشه عمیق اند دربین نباتات که دارای ریشه سطحی میباشد یا کاشتن نباتات قد کوتاه دربین قطارهای نباتات بلند که تقریبا %50 روشنی آفتاب ضرورت داشته باشد دربین فاصله های درختان عمر دراز یا درختانیکه به آفتاب ضرورت فراوان داشته باشد غرس میگردد .

هدف از میانه کاری تولید نمودن حاصلات زیاد از یک قطعه زمین محدود زراعتی با استفاده از فاصله های به دیگر وجه ضایع شده باشد  میباشد . 

            

              

                                     ومن الله توفیق

مأ خذ :

جلیلی مرندی . د . ر. 1381 میوه کاری روش احداث باغ صــــــ92

حمزه خیل .  پ . د . ن . 1385-1384  لکچر نوت .................

 کوچکی  . ع . ر .  1380  مدیریت علف های هرز صــــــــــــ135

Mahmood .N . M   1994 Horticulture .  315                 WWW . Go ogle . com   ( intercropping)